30 jaar lwo

start

onderwerpen

trefwoorden

lwo

contact

sitemap

links

LWO
Postbus: 8192
3503 RD Utrecht
Tel: 030 - 29 67 698
E-mail

Geschiedenis van de LWO
De belangenvereniging van woonboot nederland.

LWO jarig

Dertig jaar frustratie en creativiteit

In 1975 bereikte de saneringsdrift van overheden haar juridische en beleidshoogtepunt in een nieuw ontwerp voor een woonschepenwet. Plaatselijke en provinciaal georganiseerde woonschepenbewoners richtten het LWO op om landelijk een vuist te kunnen maken.

Hieronder wat resultaten van dertig jaar zwaaien met die vuist.

Frank Bos, tekst en foto’s, tenzij anders vermeld.

toeteractie Amsterdam 1997

Al eeuwenlang wonen er mensen op het water. Om hoeveel boten en bewoners het gaat is onduidelijk en de cijfers variëren nogal. In de provincie Friesland worden bijvoorbeeld in1899 2.471 woonschepen geteld, terwijl er in 1911 in heel Nederland maar 1.123 woonschepen zouden liggen. Een even groot aantal woonschepen verblijft in1920 alleen al in Amsterdam.
Na de Tweede Wereldoorlog zijn er cijfers van Volkstellingen en blijkt het aantal tussen 1947 en 1970 fors te groeien. In dat jaar komt de verantwoordelijkheid voor de woonschepen bij het Ministerie van Volkshuisvesting te liggen. Sindsdien is het aantal woonschepen ongeveer gelijk gebleven en de bemoeienis van de overheid ongelofelijk toegenomen.

Landschap

Vijftien jaar na de Tweede Wereldoorlog begint het bij menigeen door te dringen dat woonschepen geen tijdelijke oplossing voor de woningnood zijn. Steeds meer mensen vinden het wonen op een schip een prima oplossing. Overheden beginnen met “woonbootje pesten”. Vergunningen worden niet meer afgegeven, elektrische aansluitingen geweigerd en er wordt gedreigd met wegslepen. In 1964 neemt een aantal provincies zogenaamde Landschapsverordeningen aan met het uitdrukkelijke doel woonschepen weg te saneren. De Woonschepenwet uit 1918 biedt de woonschipbewoners echter enige rechtsbescherming. Bij juridische procedures vindt de rechter een dak boven het hoofd belangrijker dan allerlei andere belangen. Lagere overheden dringen rond 1970 aan op een landelijke woonschepenwet om alsnog juridische saneringsmogelijkheden te krijgen.

Van Dam

Uiteindelijk neemt staatssecretaris Marcel van Dam van Volkshuisvesting en Ruimtelijke ordening de handschoen op. Hij komt met een ontwerp Woonschepenwet waarover hij in het geheim met gemeenten en provincies overlegt. Het voorstel lekt in september 1975 uit en blijkt zo star en onmogelijk van opzet dat zelfs gemeenten de nieuwe wet onuitvoerbaar achten. Zo moeten binnen een jaar alle woonschepen in een Bestemmingsplan worden opgenomen. Bovendien moeten alle woonschepen voldoen aan voorschriften voor Bouw en inrichting. Die zullen bij een algemene maatregel van bestuur in de toekomst bekend worden gemaakt. Alleen woonschepen die aan die Bouwvoorschriften voldoen krijgen een ligplaatsvergunning. Legale schepen krijgen een overgangsperiode van drie jaar, andere woonschepen één jaar om aan de bouweisen te gaan voldoen. Varen met een woonschip wordt feitelijk onmogelijk gemaakt. Uit interviews blijkt het saneren van het aantal woonschepen een belangrijk doel.

Inspraak

Woonschipbewoners hebben zich decennia lang georganiseerd om voor hun belangen op te komen. Vaak gaat dat in actiegroepjes die per gracht of havendeel actief zijn. In 1953 ontstaat de eerste landelijke woonboten vereniging “De Arkbewoner”. Iedere woonbootbewoner wordt in die tijd arkbewoner genoemd, ongeacht het type woonschip dat men bewoont. De landelijke verenging bestaat maar enkele jaren. Rond 1970 komt er weer meer structuur in de actiegroepjes en ontstaan stedelijke woonschepenactiecomités. In 1975 richt een aantal plaatselijke botencomités het Woonschepenoverleg Noord-Holland op. Andere provincies volgen en er komt steeds meer onderling contact. Deze provinciale woonschepencomités krijgen het voor elkaar om als groep met de staatssecretaris een afspraak te maken.

250 man inspraak

Bijeenkomsten van meer dan 250 woonbootbewoners zijn geen uitzondering, maar komen ook niet dagelijks voor. Roerende Ruimte bijeenkomst, Amsterdam 1998

Geboorte LWO

Wanneer voor het eerst sprake is van een Landelijk Woonschepen Overleg is niet terug te vinden in de papieren. Op 20 januari 1976 is er het eerste gesprek met staatssecretaris Van Dam. Twaalf woonbootbewoners komen dan in ieder geval als LWO op de koffie en zo is het LWO een feit. Van Dam neemt elke twijfel weg, deze wet is bedoeld om gemeenten een instrument te verschaffen om het aantal woonschepen te saneren. Ook hij vindt dat er teveel zijn. Op 13 april voert het LWO een tweede gesprek met de staatssecretaris. Van Dam wil van geen wijken weten en wil zeker niet dat LWO-ers meedenken over een betere woonschepenwet. Het LWO begint met een politieke lobby in de Tweede Kamer en met een publiciteitscampagne in de pers. Dertig jaar later zijn bootbewoners daar nog mee bezig.

aktie amsterdam

Woonschepenmanifest 1979, ruim honderd woonschepen verzamelden zich in Amsterdam uit protest tegen de wet van Van Dam en het verbod om met een woonschip te varen. Foto Yvonne Helsloot

Creativiteit

De eerste landelijk bedoelde Woonschepenkrant verschijnt in juni 1976. Een ware golf van creativiteit spoelt door woonbotenland. Overal ontstaan plaatselijke kranten, worden fototentoonstellingen georganiseerd, woonbotenboeken geschreven, worden walbewoners rondgevaren in woonschepen en zijn er acties naar gemeenten en provinciale bestuurders toe. Er wordt eindeloos vergaderd, nota’s geschreven, gewanhoopt en gezongen. Het LWO is een los overleg zonder veel structuur. Via plaatselijk en provinciaal georganiseerde woonbootbewoners wordt een kerngroep “Waterhoofden” samengesteld. Met veertig mensen vergaderen zonder goede faciliteiten is een hele opgave. Temeer daar er grote onderlinge verschillen bestaan over strategie en tactiek. Soms lijkt het wel of de helft van alle energie besteed wordt aan overheidsbeïnvloeding en de rest aan onderling gekibbel.

De “O”

Na jaren discussie over de gewenste overlegstructuur besluit men het los-vaste Overleg om te zetten in een vereniging. De Groningse woonbootbewoners leveren conceptstatuten, waarna uiteindelijk wordt besloten een stichting op te richten. Woonbootbewoners kunnen donateur worden en op jaarvergaderingen invloed hebben op de koers van het Stichtingsbestuur. Uiteindelijk besluit men na een aantal jaren alsnog een vereniging op te richten. De ongeveer 500 donateurs worden lid van de vereniging de Landelijke Woonboten Organisatie. De “O” van Overleg is daarmee veranderd in de “O” van Organisatie. In de loop van de jaren groeit het aantal leden enorm en schommelt rond de 2.000. Dat is een hoge organisatiegraad als je bedenkt dat er ongeveer 9.000 woonschepen in Nederland zijn.

Sinterklaas van Reenen, voorzitter van de LWO in Groningen tijdens een actie, foto Maarten van de Krol

Netwerk

Op gemeentelijk niveau bestaan rond de 65 woonbotenorganisaties. Dat zijn geen LWO afdelingen maar zelfstandige groepen, comités, stichtingen of verenigingen. Woonbootbewoners uit het hele land zijn individueel lid van de LWO. De LWO ondersteunt plaatselijke woonbotengroepen wel met informatie en advies. Als er vrijwilligers beschikbaar zijn, gaan door het LWO-bestuur gemandateerde leden ook op pad om plaatselijke acties mee te helpen ondersteunen. Bij veel successen was de LWO betrokken, maar werden de acties mede tot stand gebracht door plaatselijke organisaties en niet-lid woonbootbewoners. De behaalde successen zijn daarmee de successen van het woonbotennetwerk.

Successen

De ontwerpwet Van Dam verdween in de ijskast en is uiteindelijk nooit ingevoerd. De grootscheeps bedoelde saneringsoperatie is tegengehouden. Het opnemen van woonschepen in Bestemmingsplannen is rond 1985 wel op gang gekomen. Hoe gebrekkig ook uitgevoerd, en de vele pogingen tot saneren die overheden alsnog uithalen ten spijt, bestemd zijn is voor de meeste woonboten vooruitgang. Het Bouwbesluit blijft tot nu toe alleen van toepassing op onroerende zaken en niet op woonschepen. Een aangepaste versie van het Bouwbesluit voor woonschepen is in 1999 uitdrukkelijk van de hand gewezen door de Tweede Kamer.
De Beleidsregel verplaatsing en uitkoop Schiphol dient als voorbeeld voor andere verplaatsingen.

Samen met de Vereniging Nederlandse Gemeente (VNG) is een voorbeeld reglement Woonschepen opgezet en in 1995 gepubliceerd. Er is ook een voorbeeld Huurcontract met huur- en huurprijsbescherming zoals voor woningen op de wal gangbaar is met de woonbotenadvocaten samengesteld.
Verkoopproblemen zijn in kaart gebracht in een boekje Koopcontracten voor woonboten.
Er is een zeer succesvol, want druk bezocht spreekuur, waarbij advies en informatie wordt gegeven aan leden. Middels honderden juridische procedures zijn leden ondersteund. Een netwerk(je) van gespecialiseerde woonbotenadvocaten wordt ook benut en er is een groot archief met jurisprudentie samengesteld.
In een heel lang traject is het gelukt om het starre Lozingsbesluit open te breken voor meer werkbare oplossingen voor de riolering.

Informatie

Vanaf het begin is er veel aandacht besteed aan het verspreiden van informatie. Verscheen de eerste Woonschepenkrant nog één maal per jaar, Woonboot magazine komt vanaf 1992 zes maal per jaar uit. Een blad boordevol technische, juridische, politieke, historische en woonbootculturele informatie.
Er zijn in de loop van de jaren diverse folders uitgegeven over bijvoorbeeld riolering. Vanaf 2000 is er een LWO website in de lucht. Veel informatie die voordien via dure folders werd verspreid, is nu relatief goedkoop permanent voor iedereen beschikbaar. De website werd in 2005 meer dan 92.000 keer daadwerkelijk bezocht waarbij meer dan 290.000 bladzijden zijn bekeken. Met de meeste zoekopdrachten geeft de zoekmachine Google een LWO-resultaat in de eerste tien vermeldingen.

Kantoorboot

Vergaderen en het opslaan van het LWO-archief is aanvankelijk nog mogelijk bij “particulieren”. Maar allengs groeit de berg papier en huurt de LWO achtereenvolgens een deel van een woonschip en een kantoorruimte op de wal in Utrecht. Door sloop gedwongen opnieuw te verhuizen worden de alternatieven op een rij gezet. Men weet goedkoop een klipper, in gebruik als een werkschip, te bemachtigen. Uiteindelijk wordt dat schip omgeruild voor een tjalk, die wordt verbouwd tot kantoorboot. Sinds 2001 heeft de LWO op dit schip een permanente plek voor vergaderingen en het archief.

Mislukkingen

Het is niet gelukt om de provinciale Landschapsverordeningen van tafel te krijgen. De provincies Utrecht, Noord-, en Zuid-Holland werken al decennia samen en hernieuwen de ronduit discriminerende Landschapsverordeningen de afgelopen jaren zelfs.
Op veel plaatsen zijn forse verhogingen van het liggeld of de precario ingevoerd of gepland. Het lukt plaatselijke groepen en de LWO niet om een fatsoenlijke huurbescherming of huurprijsbescherming te realiseren. Mede daardoor wordt het wonen op het water zo duur, dat voor het eerst in de geschiedenis, mensen met een smalle beurs gedwongen worden van het water te gaan, omdat allerlei heffingen te veel stijgen voor hun portemonnee. In Amsterdam is berekend dat 80% van de huidige bewoners te duur gaat wonen met alle lastenverzwaringen waartoe de gemeente besluit. (Zie brief aan de Tweede Kamer, elders in dit blad)
Het is evenmin gelukt de sluipende sanering van het aantal woonschepen tegen te gaan. Na 36 jaar Volkshuisvestingsbeleid krimpt het aantal woonschepen gestaag, terwijl het officieel een geaccepteerde woonvorm is. Vrijwel alle besluiten over uitbreiding van het aantal ligplaatsen worden in de praktijk geblokkeerd.
Het vrij varen met woonschepen wordt weer moeilijker. Bruggen en havens blijven gesloten en de vrije, voormalige artikel 31, ligplaatsen zijn overvol.
Nog steeds vragen onderlinge verschillen veel energie en tijd en blokkeren ten dele een effectieve, systematische lobby bij andere belangengroepen en de overheden.

Balans

Veel is gelukt, veel moet nog bereikt worden. Het is indrukwekkend wat er de afgelopen dertig jaar aan kritiek en voorstellen is verspreid. De LWO was niet alleen tegen voorstellen, ze formuleerden ook wat wel kon. Zonder het grote netwerk van woonschipbewoners die plaatselijk actief zijn en daarnaast de LWO financieel en met menskracht steunen zag Nederland er heel wat woonbotenlozer uit. Gaan we de volgende dertig jaar voor minder
ruzie, meer rechtsbescherming en eindelijk meer woonschepen? We zijn voorlopig nog niet uitgepraat, Den Haag en andere overheden horen de komende jaren nog van ons.

LWO statuten

Ministeries verantwoordelijk voor woonschepen:
Voor 1918 geen landelijk ministerie;
1918 tot 1957 ministerie van Justitie;
1957 tot 1970 ministerie van Maatschappelijk Werk;
1970 tot heden ministerie van Volkshuisvesting Ruimtelijke Ordening (nu VROM).
Woonschepen aantallen:
1947 – 2.000
1960 – 7.049
1970 – 9.058
2006 – 9.000 ?
LWO staat voor:
Vanaf 1976 tot 1985 het Landelijk Woonschepen Overleg;
van 1985 tot 1993 de Stichting Landelijk Woonschepen Overleg;
vanaf 1993 de vereniging de Landelijke Woonboten Organisatie.

LWO 30 Jaar

1976