|
WaterWoningen (1) Nederland verzuipt, moeten we helpen?
Woonboot magazine (2) 2006
Tekst en foto’s Frank Bos
Op een stormachtige herfstdag kwam een klein gezelschap bijeen in
Scheveningen. Nederland zakt, het water stijgt en het klimaat verandert. Hoe
gaan we het vaderland redden? Bedrijfsleven en overheid ontdekken het wonen op
het water. Maar laat het alstublieft geen woonboten zijn.
Het Studiecentrum voor Bedrijf en Overheid organiseerde op 15 december 2005 een
studieconferentie over Waterberging & Woningbouw. Het Kurhaus Hotel in
Scheveningen bleek een aangename omgeving om samen te komen. Acht inleiders
hielden interessante inleidingen van hoog niveau over allerlei aspecten van
waterberging en woningbouw. Wat is het probleem?
Zakken en stijgen
Een groot deel van de bodem van Nederland zakt langzaam maar zeker. Bij natte
zomers soms maar één centimeter per jaar, maar bij droge zomers soms wel vijf
centimeter. Dat is een proces wat al eeuwen aan de gang is. Hetzelfde kan gezegd
worden van de zeespiegelstijging. Een paar duizend jaar terug liepen er nog
mammoeten op de bodem van de huidige Noordzee. Dat het klimaat verandert en
warmer wordt is evenmin een nieuw verschijnsel. Wel nieuw is de snelheid waarmee
dat gebeurt. Alles bij elkaar kan de zeespiegel wel één meter stijgen in honderd
jaar. De meeste schattingen gaan uit van minder, maar echt zeker weten we het
pas over enige tijd. Door het warmere klimaat wordt het weer onstuimiger. Er
zullen hier dan ook tropische stormen ontstaan en daar is Nederland niet op
gebouwd. We hebben nu al meer heftige regenbuien die voor plaatselijke
overstromingen zorgen. De afvoercapaciteit van de gemalen is niet berekend op
zulke grote hoeveelheden water in zulke korte tijden. Dat wordt in de nabije
toekomst alleen maar erger.
(1)
 |
De Pier van Scheveningen vanuit de congreszaal, waar ooit
olifanten liepen. Bouwen op palen om te wonen of te recreëren is een al
eeuwen bestaande oplossing. De eerste pier verscheen hier in 1901. Foto
december 2005 |
| |
|
Waterpalen
Waterbeheerders proberen bij een flinke plensbui het water eerst vast te houden.
Daarna proberen ze het zoveel mogelijk tijdelijk op te slaan, te bergen. Het
vervolgens afvoeren kan met de piekbelastingen alleen goed gaan als er zoveel
mogelijk water wordt vastgehouden en geborgen. Het beleid gaat ervan uit dat bij
wijzigingen alle afname van waterbergende capaciteit elders gecompenseerd moet
worden. Dempen is dus wel toegestaan, als het maar ergens anders gecompenseerd
wordt. Een bestaande sloot tien centimeter meer uitdiepen geeft overigens al een
enorme extra capaciteit. Maar toch letten waterbeheerders op de kleintjes. Zo
moeten meerpalen in Amsterdam een waterbergende kwaliteit hebben: de buizen
worden van gaatjes voorzien zodat er water in de palen kan stromen. Komkommers
krijgen dus concurrentie. (In het Westland heten komkommers ‘waterpalen’)
 |
Wonen op het water is al een eeuwenoude bezigheid, afbeelding
uit 1478. |
| |
|
Bouwen
Omdat onze voorouders ook natte voeten kregen, hebben ze zo het een en ander aan
oplossingen verzonnen. Terpen, wierden, dijken en polders met bemaling worden al
eeuwen toegepast. Daarbij zijn ze op de beste plekken gaan wonen. Dat waren dus
de droogste plekken. Die goede plekken zijn inmiddels volgebouwd met bedrijven,
wegen, rails en huizen. Willen we meer land bebouwen voor wonen en werken, dan
hebben we alleen nog tweede keus land ter beschikking. Drassig land of land dat
periodiek overstroomt zoals de uiterwaarden. Volgens de planning moeten we er
nog 540.000 woningen bij bouwen de komende jaren.
Gecombineerd bouwen
Waterberging en bouwen moeten dus samen gaan. Wat ligt er dan meer voor de hand
dan woningen in of op het water te bouwen. Paalwoning of drijvende woningen en
drijvende infrastructuur dus. Daar wordt door projectontwikkelaars,
bouwbedrijven, botenbouwers, adviesbureaus, advocatenkantoren, waterschappen en
overheden de laatste jaren dan ook over nagedacht. Er zijn verschillende
drijvende oplossingen bedacht die alle één ding gemeen hebben: laten we de
oplossing vooral geen woonschip noemen.
 |
Inleider dhr. Mr. J.A.M. van der Velden(2) ondersteunt het
standpunt van de LWO, tot nu toe is er geen jurisprudentie die een
waterwoning onderscheidt van een woonboot. Foto december 2005 |
| |
|
‘Onduidelijk’
Inleider Jos van der Velden werkt bij één van de vier grootste advocaten en
notarissen kantoren van Nederland, AKD Prinsen Van Wijmen NV.(3) Hij ging onder
andere in op de juridische status van waterwoningen versus woonschepen. Hij
verwoordde de stelling dat de juridische status van waterwoningen nog
onduidelijk is. Dat blijkt een positieve omschrijving voor hen die waterwoningen
iets anders dan woonschepen willen laten zijn. Hij kon zich ook vinden in de
uitspraak dat er tot nu toe geen jurisprudentie is, die van de waterwoning iets
anders maakt dan een woonschip. Het was duidelijk een onwennig idee voor de
aanwezigen om de kansen te zien van het grootschalig, projectmatig aanleggen van
woonschepenhavens in plaats van ‘waterwoningen’.
 |
Als geen ander in Nederland heeft bouwbedrijf Ooms de
Waterwoning gepromoot. Sinds 1999 maakt deze waterwoning zijn
promotietochten door Nederland, zonder veel succes. Onlangs is het
woonschip verkocht aan woningbouwbedrijf Rentre Wonen, die hem wil gaan
verhuren. Foto Deventer, februari 2006 |
| |
|
Remkes
De brief die staatssecretaris Remkes in 1999 aan de gemeente Amsterdam stuurde,
bleek onbekend bij de congresgangers. Daarin schrijft Remkes(4) ondermeer dat het
voor particulieren niet uitmaakt of een waterwoning een andere status heeft dan
een woonschip. Alleen sociale verhuur en de mogelijkheid tot het verstrekken van
huursubsidie ontbreken nu nog bij woonschepen. Een van de manieren om dat te
bereiken is het veranderen van de juridische status van het roerende woonschip
naar een onroerende ‘waterwoning’. Of dat kan is maar de vraag en dat moet de
rechter toetsen. Een veel eenvoudiger weg is natuurlijk om de wetgeving voor
Huur- en huurprijsbescherming aan te passen.
 |
Alle arkenbouwers in Nederland kunnen volgens de, niet voor
woonschepen geldende, Bouwverordening bouwen. ABC Arkenbouw heeft een
enorme werf met een grote bouwcapaciteit. Net als het bouwbedrijf Ooms
liepen ze ver voor de muziek uit en bleven de orders voor grootschalige
projecten voor woonschepen/waterwoningen uit. Na een faillissement is
ABC Arkenbouw weer helemaal terug in de markt van de vervangingsbouw van
woonschepen. Foto februari 2006 |
| |
|
Burgerlijk Wetboek
Sinds de wijzigingen in het Burgerlijk Wetboek in 1992 is het niet meer mogelijk
om water in eigendom of erfpacht te hebben. Wel is het mogelijk de bodem onder
het water te pachten of te kopen. Het water zelf moet zich vrijelijk kunnen
verspreiden. Om een woonschip te veranderen in een ‘waterwoning’ moet hij
volgens velen van roerend naar onroerend veranderen. Met andere woorden, de
‘waterwoning’ moet duurzaam verbonden zijn met de waterbodem. Tot nu toe is dat
voor het wonen op het water bij rechtzaken een onoverkomelijk probleem.
Juridisch is een waterwoning een ander woord voor woonschip.
 |
Almere is de enige gemeente die projectmatig een bescheiden
aantal nieuwe ligplaatsen realiseerde. Foto februari 2006 |
| |
|
Bommel
Het allergrootste deel van de inleiders en congresgangers hebben zo hun oordelen
over het wonen op het water. Het moet vooral een huis op het water zijn, dat
zich in niets onderscheidt van een walwoning. Een beetje scheef liggen of
bewegen bij storm wordt verondersteld een belangrijk bezwaar te zijn voor
toekomstige bewoners. Ik moest sterk denken aan het gedrag van heer Olivier B.
Bommel, die kapitein Walrus tijdens zeereizen ook altijd maande zijn schip niet
zo te laten schommelen. Gelukkig was ik niet de enige die af en toe verbijsterd
keek bij de beweringen van de sprekers en de zaal.(5) Als huidige groep
waterbewoners en bouwers van woonschepen hebben we nog heel wat uit te leggen
aan die landrotten.
Het aardige van dit congres was, dat we daar een klein beginnetje mee konden
maken. Er zal nog heel wat water naar de zee stromen, voordat ook
projectontwikkelaars het leuk vinden op grote schaal woonboten te gaan plannen.
 |
Onlangs verscheen het boekje
Katrina in Nederland, storm over Europa, van Eelco H. Dykstra. Daarin
wordt beschreven wat er mogelijk gebeurt als een storm met ‘tropische
kracht’ ons land treft en hoe onvoorbereid we zijn. ISBN 90-78050-02-0,
Uitgeverij Banda bv Kollum.
|
| |
|
[1] Congresmap Waterberging & Woningbouw, 15 december 2005, Studiecentrum
voor Bedrijf en Overheid.
[2] Jos van der Velden is voorzitter van de vakgroep Bestuursrecht en
gespecialiseerd in ruimtelijk bestuursrecht en milieurecht. Hij adviseert en
vertegenwoordigt overheden en bedrijven in het kader van planologische en
milieurechtelijke procedures, zoals bestemmingsplannen, tracébesluiten en
verschillende milieuvergunningen. Jos is vooral gespecialiseerd in
infrastructurele projecten en geluidshinderproblematiek
[3] Ruim 250 advocaten en notarissen met vestigingen in Amsterdam, Breda,
Eindhoven, Rotterdam, Utrecht en Brussel.
www.akd.nl.
[4] Zie de website van de LWO onderwerp
waterwoningen.
[5] ABC Arkenbouw was met meerdere mensen aanwezig; Spruyt arkenbouw werd
vertegenwoordigd door Niek van der Sluis; Maarten Fokke van Klein Kortenhoef en
de architecten van Aquatecture waren ook aanwezig.
Waterwoningen - <1>-<2>-<3>-<4>-<5>-<6>-<7>-<8>-<9><10><11>
|
