|
WaterWoningen (2) - Een kwestie van definitie en architectuur
Woonboot magazine (4) 2004
Tekst: Frank Bos
 |
|
 |
Arca Oomsa, drie verdiepingen met een torentje, naar een ruim 800 jaar oud model. Of is het gewoon moeilijk echt iets nieuws te ontwerpen op het water?
Foto en montage Martin Wijbenga |
|
|
Vijf jaar terug claimde de firma Ooms de "eerste Europese WaterWoning" te hebben gebouwd. Wat is er zo bijzonder aan zijn woonboot? Op zijn minst dat Ooms volhoudt dat het geen woonboot is. Maar dat roept een illegaal zonder ligplaatsvergunning wel meer. Over de doop en daarna.
Onder grote belangstelling nam de eerste Europese WaterWoning in juni 1999 plaats in zijn element, het water. De Canadese ambassadeur, staatssecretaris Remkes en vele andere genodigden vierden de doop mee. Woonboot magazine was erbij en deed verslag.(1)
Doopfeest
J.D. Ooms benadrukte bij het doopfeest dat er iets bijzonders gebeurde. Drijvend bouwen had volgens hem nauwelijks enige relatie met begrippen als woonboten en woonarken. Ook technisch, stedenbouwkundig en architectonisch was er geen verband. Hij benoemt een spanningsveld tussen de regelgeving voor woonschepen en de Woningwet geldig voor grondgebonden huizen. Dit spanningsveld is een laatste hindernis bij het ontwikkelen van waterwijken, landwaterwijken en amfibische wijken. Maar er gloort hoop, want op het hoogste ambtelijke niveau wordt overlegd om zijn Waterwoning, als nieuw fenomeen, geregeld te krijgen.
Doop-belofte
Staatssecretaris Remkes van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu (VROM) sprak lovende en voorzichtige woorden. Hij zag "geschakelde en vrij-drijvende woningen" voor zich en meer keuzes voor de woonconsument. Verder vond hij het vreemd dat huursubsidie niet aan waterbewoners wordt verstrekt. In het ambtelijk overleg zou verder besloten worden of Waterwoningen aan de eisen van het Bouwbesluit moeten gaan voldoen. Daarmee vallen ze dan ook onder de Welstandstoets.
Woon wat?
Bij de doop blijkt iedereen op zijn eigen manier duidelijk: de wet en regelgeving die nodig is om de Waterwoning te onderscheiden van woonschepen is er tijdens de te waterlating niet. Uw toenmalige reporter verwoordde het zo: "Daar dreef hij dan en vanaf dat moment was hij onder de heersende jurisprudentie een woonschip. Een 800.000 gulden kostend illegaal woonschip met drie verdiepingen." Maar geen nood, de neuzen van VROM en Ooms staan ��n kant op. Dit illegale woonschip gaan ze niet legaliseren, ze gaan er een Waterwoning van maken.In de donkere dagen rond kerst schreef Remkes een brief waarmee Ooms niet blij geweest moet zijn. VROM komt er niet helemaal uit en vermoedt dat de rechter het laatste woord gaat krijgen.(2) Meer daarover in de volgende aflevering.
Bouwwijze
Ooms is overtuigd van de bijzondere bouwwijze van zijn in Canada ontworpen Waterwoningen. Er zijn verschillende typen opbouwen ontwikkeld die voldoen aan de eisen van de Nederlandse Bouwverordening. Dat is geen groot geheim maar de kneep zit hem in de romp. Op en naast een kern van polystyreen komt een laag gewapend beton. Aan de onderkant blijft het polystyreen onbedekt. Droogvallen kan niet zonder meer, er moet een vlakke ondergrond zijn. Deze romp kent maten vanaf 6,5 x 10 meter tot 10,5 bij 10,5 meter. Gekoppeld aan elkaar is elke afmeting denkbaar.(3) Het bouwbedrijf noemt de romp een onzinkbaar, onderhoudsvrij en duurzaam drijvend platform. Deze "fundering" maakt volgens de website van Ooms het verschil uit tussen de Waterwoning en woonarken.
 |
|
 |
| Een door arkenbouwer Spruyt op avontuur gebouwd vaartuig dat voldoet aan de eisen van de "bouwenveloppe" van IJburg. Foto Frank Bos 2004. |
|
Uit de folder van Ooms. Styrofoam wordt aan de zij- en bovenkant voorzien van een laag beton. Daarop kunnen diverse typen woningen worden gebouwd. |
Floating Home
In Noord-Amerika worden onzinkbare rompen niet als iets bijzonders gezien, er zijn meer werven die op vergelijkbare wijze bouwen. Vlotten van cederhout worden als onzinkbare dragers voor huizen ook nog steeds nieuw gebouwd. Cederhouten stammen gaan onder water vaak 100 jaar mee. Volgens Barbara Flanagan (4) "slijt" polystyreen ook en moet onderhouden worden.Het Amerikaanse begrip floating home betekent hetzelfde als bij ons het begrip woonschip. "Een floating home is iedere boot, vaartuig, woonaccommodatie of bouwsel gedragen door een soort drijver, ontworpen om gebruikt te worden zonder permanente fundatie, die wordt gebruikt of bedoeld is voor menselijke bewoning." (5) Elke floating home moet voldoen aan bouwverordeningen, die andere eisen stellen dan bouwverordeningen in Nederland.
Arkenbouwers
Het aantal woonarken in Nederland is vele malen groter dan in Amerika. Hier zijn ook veel meer arkenbouwers. Een ronde langs hun websites eind mei maakt duidelijk dat ze geen van alle Waterwoningen aanbieden. Het woord komt zelfs maar bij ��n bouwer voor in een opsomming hoe je een woonschip ook kunt noemen. Voor gemeenten waar de regelgeving het toestaat kunnen ze woonarken bouwen van meerdere verdiepingen hoog. Ze voldoen desgewenst aan bouwverordeningseisen en kunnen geavanceerde, architectonische hoogstandjes afleveren.
Definitie
Een zoekopdracht via het internet met het begrip Waterwoning levert duizenden meldingen. Waterwoningen zijn er in alle soorten en maten: woningen op de wal aan het water, rondom in het water, half op het land en half in het water enzovoort, allemaal gewone landhuizen. Daarnaast heten paalwoningen aan en in het water ook waterwoning. In IJburg te Amsterdam wordt er al jaren over gepraat. Er zijn diverse folders uitgegeven,(6) o.a. als "drijvende woningen", maar gegevens zijn niet te vinden op de IJburg website. In het bezoekerscentrum van IJburg hangen diverse tekeningen van drijvende waterwoningen met onder andere foto's van een prototype zoals ontwikkeld en gefinancierd door arkenbouwer Spruyt. De romp is een gewone arkenbak, de opbouw is ontworpen door architectenbureau Borski.(7)
Ooms versus Hertzberger
 |
|
Dit ontwerp van Hertzberg is in juli 2002 als demonstratiemodel te water gelaten in Middelburg. Koop een boot en werk je dood blijkt van toepassing. De eerste bewoner trok er mei 2004 in, maar niet zonder aanpassingen. Foto Frank Bos. |
| |
|
|
Ooms is niet de enige gebruiker van de naam Waterwoning voor iets dat op het water drijft. Ook een ontwerp van architect Hertzberger draagt die naam tegenwoordig. In Middelburg is in mei 2004 zijn eerste Waterwoning door de bewoner betrokken. Die moest daar volgens de krant 500.000,- euro voor neer tellen.(8) De eigenaar vertelde me ervan overtuigd te zijn dat hij niet op een woonboot woont. Er zijn grote verschillen tussen de Ooms en Hertzberger romp-ontwerpen. Het kenmerkende "onzinkbare fundament" ontbreekt bij de Middelburgse variant.
 |
|
Stalen buizen als drijver voor woningen worden al heel lang gebruikt. Een voorbeeld van toegepaste stalen buizen in Boedapest. Foto Frank Bos 2003. |
|
|
|
Romp architectuur
Wie afgaat op de uiterlijk waarneembare kenmerken van de twee romp-ontwerpen heeft het over architectuur. De romp-vormentaal van de ontwerpen verschilt enorm. Dat het Ooms-fundament van binnen vol met schuim zit, is van buiten niet te zien. Dat het in feite een omgedraaide betonnen doos is, valt evenmin vanaf de wallekant waar te nemen. Je ziet een vierkant of langwerpig vaartuig dat van boven dicht is. Zoiets noem je een ponton.De stalen romp van Hertsbergs vaartuig is zeshoekig. Je ziet halfronde vormen met in het midden water. Dat het stalen buizen zijn, die gedeeltelijk gevuld zijn met ballast en in waterdichte compartimenten verdeeld moet je weten. De vorm van de romp lijkt nog het meest op een half vol gelopen reddingsvlot. Onze Marine gebruikte die in deze vorm rond de 2de WereldOorlog. Ze waren van cederhout(!) of van aluminium buizen, gevuld met een soort piepschuim. In opblaasuitvoering zijn ze in deze vorm ook wel voor jachten toegepast.
 |
|
Met piepschuim als drijfmateriaal is veel ervaring. Een maaksel van Robert Jasper Grootveld ligt te Amsterdam. Foto Frank Bos 2002. |
|
|
|
De in 1999 ten doop gehouden Waterwoning ligt tegenwoordig in Zuiderburen. Als demonstratiemodel voor het project "Het Blauwe Hart" waar eind dit jaar 30 waterwoningen van Ooms te koop worden aangeboden.(9)
Waterwoningen blijken moeilijk te defini�ren en de architectuur van de rompen verschilt enorm. In de volgende aflevering meer over huursubsidie, woningcorporaties en de juridische complicaties van het fenomeen Waterwoningen.
LWO
De LWO vindt alles wat drijft en waarop gewoond wordt een woonschip. Dat is zoals de wetgever het vanaf 1918 bedoeld heeft en systematisch tot vandaag toe heeft uitgewerkt binnen de wetgeving. Er zijn geen goede redenen Waterwoningen een aparte status te geven en anders te behandelen dan woonschepen. Via de rechter de eventuele aparte status van Waterwoningen uitvechten is ongewenst en duurt zeker jaren.
Uitbreiding van ligplaatsen is gewenst en kan binnen de bestaande kaders. Apart vorm gegeven woonschepen vinden daarin al eeuwen een plek.
1- Nieuw tijdperk aangebroken voor woonboten,
E. Macdariot, Woonboot magazine nr4 september 1999.
2- Brief Remkes over huursubsidie ed. 1999
3- Folder WaterWoningen, een revolutionair concept voor projectmatig drijvend bouwen, CD Ooms WaterWoningen, november 2002 en www.oomswaterwoningen.nl
4- B. Flanagan, The houseboat book, ISBN 0-7893-0989-0, 2003.
5- www.ordlink.com/codes/marinco/_DATA/Title_19/18/020
6- Waterwoningen, een innovatie van Woonwerk en Drijvende woningen van Voogd Makelaardij.
7- Borski, www.b-n-b.nl
8- Congresmap Elsevier Wonen op het water, artikel van P. Weijmans, 1 maart 2003.
9- Makelaardij Hoekstra, 058 - 2337333.
Waterwoningen - <1>-<2>-<3>-<4>-<5>-<6>-<7>-<8>-<9><10><11>
|
